‘Juist in de laatste fase van het leven kan je veel betekenen’
Lisenka van Loon is wijkverpleegkundige voor zorgorganisatie Careyn. Ze verleent voornamelijk palliatieve en terminale zorg aan mensen die nog thuis kunnen wonen. Presentator Kefah Allush, bekend van het tv-programma De Kist, bezoekt Lisenka een ochtend in de Utrechtse volkswijk waar ze werkt.
Zwaaiend komt Lisenka aanfietsen bij het oude schoolgebouw waarin zorgorganisatie Careyn een wijkkantoor heeft. Ze heeft haar eerste cliënt van de ochtend er al op zitten. Kefah staat haar op te wachten.
Rijdend kantoor
‘Goedemorgen!’, roept ze terwijl ze afstapt. Haar fietstassen zitten vol verpleegkundige spullen. Regenkleding, een lunchpakket en medische hulpmiddelen gaan elke werkdag met haar mee de wijk in. ‘Eigenlijk zijn de tassen mijn “kantoor”’, zegt ze lachend. In het karakteristieke gebouw uit de jaren dertig zitten meerdere zorgorganisaties. Juist dat maakt de samenwerking makkelijk, vertelt Lisenka terwijl ze de zware deur opent. ‘We weten elkaar snel te vinden als dat nodig is.’ Via een brede stenen trap lopen ze naar de lichte zolderverdieping waar Careyn zit. Lisenka zet een dubbele koffie voor Kefah.
Terug naar de mensen
Kefah: ‘Ik heb begrepen dat jij jarenlang zware beleids- en managementfuncties in de zorg vervulde? Miste je het om voor mensen te zorgen?’ Lisenka: ‘Ja. Ik had mooie functies, met veel verantwoordelijkheid, maar ik miste waar het in de zorg uiteindelijk om draait: naast de mensen staan. Een aantal jaar geleden gooide ik het roer om en keerde terug naar de wijkverpleging. Toen ik weer begon, voelde ik meteen: hier hoor ik thuis. Ik vind het mooi als ik mijn hoofd, mijn hart én het handelen kan combineren. Voor mij is zorg: er zijn van mens tot mens.’ Dat ze zich vooral toelegt op palliatieve en terminale zorg is een bewuste keuze, vertelt ze. ‘Juist in de laatste fase van het leven kan je veel betekenen. Niet alleen door medische zorg te verlenen, maar vooral door rust en comfort te bieden. Je sluit aan bij een heel bijzonder stukje van iemands leven. Daar is geen standaardrecept voor. Iedereen beleeft die fase anders. Hoe eerder we zicht hebben op de fase waarin iemand zich bevindt, hoe eerder we het gesprek kunnen aangaan en de zorg kunnen afstemmen op wat iemand nodig heeft. Dat is altijd de belangrijkste vraag: wat heeft déze persoon nodig?’ Kefah: ‘Mensen verzorgen en begeleiden in het laatste deel, is dat zwaar?’ Lisenka schudt haar hoofd: ‘Nee, eigenlijk niet. Natuurlijk is het soms intens – en ik neem mijn werk ook weleens mee naar huis – maar het geeft mij vooral rust. Voordat ik bij iemand naar binnen ga, veeg ik figuurlijk mijn voeten. Alles wat daarvoor speelde, laat ik buiten. Op dat moment ben ik helemaal bij die ene persoon. Ik doe elke dag iets wat van betekenis is. Dat verrijkt ook mijn eigen leven. Dat gevoel heb ik bijvoorbeeld als ik merk dat een cliënt meer rust en berusting heeft gevonden in de eindige situatie. Door mijn werk word je met je neus op het feit gedrukt dat de dood bij het leven hoort. Dat maakt dat ik elke dag heel dankbaar ben. Het geeft me ook het besef dat je je leven niet moet verspillen. Dat je vooral je eigen pad moet vinden.’
Lisenka van Loon (55) Is wijkverpleegkundige bij zorgorganisatie Careyn. Trots op wat ze samen met haar team voor haar cliënten kan betekenen. Houdt van koken en bakken, de natuur ingaan, de zee en gezellig op pad gaan met haar vriendinnen. Is happy single en heeft een zoon van 18 jaar en een dochter van 20 jaar. Woont in De Meern. Bouwt als zorgmedewerker automatisch pensioen op bij PFZW.
Kefah:
‘Jouw werk vraagt om vakmanschap, maar vooral om menselijkheid’
Kefah:
‘Jouw werk vraagt om vakmanschap, maar vooral om menselijkheid’
Kefah Allush (56) Is presentator en programmamaker. Vooral bekend van het EO-programma De Kist waarin hij met gasten praat over leven en dood. Trots op zijn vrouw Nicolette: ‘Ze heeft een zware, verantwoordelijke baan, maar doet dat met een zacht hart.’ Houdt van zijn kinderen en kleinkinderen, eten, het buitenleven en reizen. Woont in Soest en heeft drie volwassen kinderen en vier kleinkinderen. Zijn pensioen is geregeld via de EO.
De wijk in
Na de koffie gaan ze op pad. Lisenka sluit het kantoor af. Spontaan springt Kefah bij haar achter op de fiets. Ze fietsen door de Rivierenwijk, een Utrechtse volkswijk waar veel bewoners elkaar nog kennen. Dat merkt Lisenka dagelijks: ‘Mensen kijken hier vaak nog naar elkaar om. Buren letten op als iemand alleen woont. Dat is ontzettend waardevol.’ Dat betekent niet dat elke situatie eenvoudig is. Lisenka: ‘De wijk is divers, met bewoners van verschillende leeftijden en culturele achtergronden. Soms spelen taalverschillen een rol, soms zijn er andere ideeën over ziekte, zorg of de laatste levensfase. Dan is het vooral belangrijk om goed te luisteren en aan te sluiten bij wat voor iemand belangrijk is. Achter elke voordeur schuilt een ander verhaal.’
Zien wat iemand nodig heeft
De volgende stop is bij Bas, die thuis ondersteuning krijgt van Careyn. Hij zit niet in de laatste levensfase, zoals veel andere cliënten die Lisenka begeleidt. Hij heeft schizofrenie en krijgt onder meer hulp bij zijn medicatie. Nog voordat de deur helemaal open is, verschijnt er een brede glimlach. ‘Hé, jou ken ik!’, roept Bas enthousiast als hij Kefah ziet. ‘Van televisie!’ Binnen ontstaat al snel een levendig gesprek. Bas vertelt honderduit over zijn leven en zijn grootste hobby: meedoen aan prijsvragen. Trots laat hij mappen zien vol met foto’s, knipsels en bewijs van de honderden prijzen die hij won. Niet voor niets staat hij in de buurt bekend als ‘professor Utrecht’. Terwijl Bas doorpraat, observeert Lisenka bijna ongemerkt hoe het met hem gaat. Ze stelt een paar vragen, controleert of de medicatie goed verloopt en maakt ondertussen gewoon een praatje. ‘Veel mensen denken dat wijkverpleging vooral bestaat uit verpleegkundige handelingen’, zegt ze later. ‘Maar uiteindelijk gaat het erom dat je iemand leert kennen. Pas dan zie je wat iemand nodig heeft. Dat geldt misschien nog wel sterker in de palliatieve zorg. Soms is het belangrijkste wat je doet gewoon even gaan zitten. Een vraag stellen en luisteren is ook zorg.’ Kefah herkent dat direct uit de gesprekken die hij al jarenlang voert voor De Kist. Kefah: ‘Ik heb ontdekt dat vragen stellen misschien wel het belangrijkste gereedschap is dat je hebt’, zegt hij. ‘Mensen denken vaak dat ze iets heel wijs moeten zeggen als iemand ernstig ziek is. Of iemand gerust moeten stellen. Maar dat hoeft helemaal niet. Een goede vraag is vaak genoeg. Dan laat je de ander vertellen wat hij wil vertellen.’ Lisenka knikt instemmend: ‘Precies. Dat is ook wat wij proberen. Niet invullen, maar aansluiten.’
Lisenka:
‘Naast de mensen staan, daar draait de zorg uiteindelijk om’
Lisenka:
‘Naast de mensen staan, daar draait de zorg uiteindelijk om’
De kracht van nabij zijn
Terug bij het wijkkantoor nemen Lisenka en Kefah plaats op een laag muurtje in de zon. De ochtend zit erop. Kefah: ‘Ik denk dat veel mensen onderschatten wat zorgverleners elke dag doen. Ze komen letterlijk achter de voordeur bij mensen op de kwets- baarste momenten van hun leven. Dat vraagt vakmanschap, maar vooral ook menselijkheid.’ Hij denkt even na. ‘Wij praten vaak over helden. Dan denken we aan mensen die iets spectaculairs doen. Maar ik denk dat de echte helden vaak heel gewoon hun werk doen. Mensen in de zorg wassen iemand, helpen iemand uit bed, zijn erbij als iemand bang is of afscheid moet nemen. Dat zijn misschien wel de moedigste dingen die je kunt doen.’ Lisenka haalt haar schouders bijna verlegen op: ‘Zo kijk ik er zelf niet naar.’ ‘Dat siert je’, antwoordt Kefah. ‘Maar juist daarom vind ik het belangrijk om het wél te zeggen. Voor dit werk moet je een heel bijzonder mens zijn.’
Lees de vorige pagina: ◄ Blijf op de hoogte: ontwikkelingen in de sector
